สายพันธุ์และการผสมข้ามสายพันธุ์

                โดยทั่วไป เรามักเข้าใจว่าการจำแนกชนิดของสิ่งมีชีวิตอาศัยความแตกต่างในรูปร่างลักษณะเป็นสำคัญแต่นักชีวะวิทยาให้ความเห็นว่ายังไม่เพียงพอ  และน่าจะใช้ข้อพิจารณาประกอบด้วย โดยเฉพาะเรื่องของความสามารถในการสืบสายพันธุ์ข้อพิจารณานี้ตั้งอยู่บนสมมติฐานที่ว่าสัตว์ชนิดเดียวเท่านั้นจึงจะผสมพันธุ์กันได้ สัตว์ต่างชนิดจะผสมพันธุ์กันไม่ได้ แม้ว่าจะอาศัยอยู่ร่วมกันก็ตาม

                ความคิดนี้แสดงให้เห็นถึงกลไกหนึ่งในกระบวนการวิวัฒนาการ เพราะการจำกัดวงของการสืบพันธุ์จะทำให้สัตว์ถ่ายทอดลักษณะเฉพาะของตนต่อไปยังลูกหลานจนเกิดเอกลักษณ์ของแต่ละกลุ่มขึ้นอย่างชัดเจนและเมื่อจำนวนประชากรของกลุ่มเพิ่มขึ้น จนถึงระดับหนึ่งที่มากพอก็นับเป็นจุดเริ่มต้นของสิ่งมีชีวิตชนิดใหม่บนเส้นทางแห่งการวิวัฒนาการนั้นเอง

                การจำกัดวงของการสืบพันธุ์ไม่ใช่กฎตายตัวในกลุ่มสิ่งมีชีวิตที่มีสายพันธุ์ใกล้ชิดกัน ลูกผสมของสิ่งมีชีวิตต่างชนิดอาจเกิดขึ้นได้ ไม่ว่าจะเป็นพืชหรือสัตว์ แต่การผสมข้ามสายพันธ์ของเสือขนาดใหญ่เกิดขึ้นได้ยากมากในสภาพธรรมชาติ  เช่น เสือจากัวร์กับสิงโตภูเขาซึ่งอยู่ในอเมริกากลางและทวีปอเมริกาใต้ แม้ว่าเสือจากัวร์ชอบอาศัยในป่าดิบชื้นมากกว่าสิงโตภูเขา แต่มีรายงานการพบเสือทั้งสองชนิดในถิ่นเดียวกันและเคยต่อสู้ประทะกันด้วย โดยฝ่ายชนะมักจะเป็นสิงโตภูเขาทั้ง ๆที่มีขนาดเล็กกว่า

                อย่างไรก็ตามได้มีรายงานว่าพบลูกผสมของเสือจากัวร์กับสิงโตภูเขาถูกยิงตายแล้วตัวหนึ่งเสือตัวนี้สีเทาแกมเหลือง มีจุดสีน้ำตาลและแถบสีเข้มกลางหลัง แต่ซากของมันไม่ได้ส่งมาตรวจสอบที่พิพิธภัณฑ์ จึงไม่สามารถพิสูจน์ความจริงได้และยังมีข้อโต้แย้งว่าอาจเป็นซากของสิงโตภูเขาอายุน้อย เพราะลูกน้อยของสิงโตภูเขามักมีจุดสีน้ำตาลตามตัว และบางครั้งยังปรากฏอยู่จนเป็นเสือวัยรุ่นแล้ว ลักษณะเช่นนี้ก็เกิดกับลูกสิงโตด้วย

                การผสมข้ามสายพันธุ์ในเสือขนาดใหญ่กับประสบผลสำเร็จได้ง่ายมากในสวนสัตว์ เพราะเป็นสถานที่ซึ่งเสือต่างชนิดสามารถถูกฝึกให้คุ้นเคยกันทั้งที่โดยธรรมชาติมันจะพยายามหลีกเลี่ยงการเผชิญหน้ากัน และไม่มีโอกาสพบกันเลย เพราะมีถิ่นอาศัยต่างกัน  ปกติแล้วการผสมข้ามสายพันธุ์มักไม่ประสบผลสำเร็จเพราะความแตกต่างทางพันธุกรรมอันเป็นลักษณะเฉพาะของสัตว์แต่ละชนิดหรือหากสำเร็จลูกที่ได้ก็มักเป็นหมันหรือพิการบางอย่าง ทำให้สืบสายพันธุ์ต่อไปไม่ได้ความบกพร่องนี้เป็นไปตามกฎการคัดเลือกของธรรมชาติที่ต่อต้านการผสมข้ามสายพันธุ์และพยายามรักษาเผ่าพันธุ์เดิมไว้ นั่นคือ ถึงแม้จะได้ลูก แต่ลูกก็มีอายุสั้นและสืบพันธุ์ไม่ได้ พลังงานและเชลล์สืบพันธุ์ที่ใช้ไปจึงสุญเปล่า

เสือโคร่งกับสิงโตอาจผสมข้ามสายพันธุ์กันได้สำเร็จในสภาพกักขังแต่ไม่ใช่ในสภาพธรรมชาติ

สำหรับเสือขนาดใหญ่ในกรงเลี้ยงที่ผสมข้ามสายพันธุ์สำเร็จได้แก่

การผสมระหว่างเสือโคร่งกับสิงโต ลูกผสมที่รู้จักกันดีคือ เสือโต หรือ Tigon (Tiger + Lion) เกิดจากเสือโคร่งเพศผู้กับสิงโตเพศเมีย และสิงโคร่ง หรือ Liger ( Lion + Tiger) เกิดจากสิงโตเพศผู้กับเสือโคร่งเพศเมีย นอกจากนี้ยังสามารถผสมสิงโตกับเสือดาว และเสือจากัวร์กับเสือดาวด้วย

เสือโคร่งกับสิงโตให้ลูกผสมที่มีขนาดใหญ่กว่าเสือโคร่งหรือสิงโต มีขนสีน้ำตาลเหลืองแบบเดียวกับขนสิงโตแต่เข้มกว่า และมีลายขวางลำตัวสีน้ำตาลเข้มแบบเสือโคร่ง แต่ลายมักไม่ต่อเนื่อง บางแห่งอาจมีลายดอกที่แตกออกเป็นแฉก ๆ ส่วนลูกผสมระหว่างสิงโตกับเสือดาวเป็นเสือขนาดใหญ่พอ ๆ กับสิงโต และมีรูปร่างลักษณะคล้ายสิงโตมากกว่าเสือดาว ลูกผสมตัวผู้มีขนแผงคอ หางเป็นพู่ และมีลายขยุ้มตีนหมาตามลำตัวแบบเสือดาวด้วย

นับตั้งแต่มีการทดลองผสมข้ามสายพันธุ์กันก็มักทำในกลุ่มเสือสกุลแพนเทอราเท่านั้น ทำให้มีโอกาสประสบผลสำเร็จสูง ส่วนการผสมระหว่างเสือที่ต่างสายพันธุ์กันมาก ๆ น่าจะเกิดขึ้นได้ยากหรือเป็นไปไม่ได้ เช่น สิงโตภูเขากับเสือดาว เนื่องจากสิงโตภูเขาไม่ใช้เสือในสกุลแพนเทอราเหมือนกับเสือดาว แต่อย่างที่รู้กันดีว่าไม่มีอะไรที่มนุษย์ไม่ลอง ผลลัพธ์จากการลองผสมสิงโตภูเขากับเสือดาวก็คือ ลูกเสือซึ่งมีสีขนแบบสิงโตภูเขา และลายขยุ้มตีนหมาแบบเสือดาว

มีรายงานว่าลูกผสมตัวเมียสามารถสืบพันธุ์ต่อไปได้ โดยอาจผสมกับลูกผสมด้วยกัน หรือผสมกับเสือพันธ์แท้ชนิดเดียวกับพ่อหรือแม่ของมัน การที่ลูกผสมสามารถสืบพันธุ์ต่อไปได้ นับเป็นผลดีอย่างดีต่อการค้นคว้าศึกษาด้านพันธุกรรม ( แต่อย่าลืมว่าเหตุการณ์เหล่านี้ไม่เกิดขึ้นในสภาพแวดล้อมธรรมชาติ)

อาจมีคนสงสัยว่า หากเสือเหล่านี้ผสมข้ามสายพันธุ์กันได้แล้วจะจัดเป็นเสือชนิดเดียวกันหรือไม่ เพราะสิ่งที่เกิดขึ้นนี้ดูจะขัดแย้งกับกฏทางพันธุกรรมที่ใช้จำแนกชนิดซึ่งได้กล่าวไว้ตอนต้นว่าสิ่งมีชีวิตใดก็ตามจะจัดเป็นชนิดเดียวกันก็ต่อเมื่อสามารถผสมพันธุ์กันได้เท่านั้น

คำตอบของข้อสงสัยนี้คือ เป็นเสือต่างชนิดกันแน่นอน ทั้งนี้เพราะการผสมข้ามสายพันธุ์ในกลุ่มเสือขนาดใหญ่เหล่านี้ไม่มีโอกาสเกิดขึ้นในสภาพแวดล้อมตามธรรมชาติเลย สภาพในกรงเลี้ยงทำให้สัตว์ป่าสูญเสียพฤติกรรมที่ป้องกันการผสมข้ามสายพันธุ์ และเกิดลูกผสมขึ้นได้สำเร็จสิ่งที่เกิดขึ้นในกรงเลี้ยงจึงไม่อาจนำมาเป็นเหตุผลในการจำแนกชนิดให้สิงโตเป็นชนิดเดียวกับเสือโคร่ง แม้ว่าเราจะได้ลูกผสมจากสัตว์ทั้งสองชนิดนี้ก็ตาม

ข้อสังเกตที่น่าสนใจกว่าเรื่องความสับสนในการจำแนกชนิดคือ พ่อเสือและแม่เสือที่ผสมกันได้สำเร็จ ย่อมแสดงถึงสายพันธุ์ที่ใกล้ชิดกันมากในระดับหนึ่ง แม้ว่าจะ ไม่ถึงกับเป็นชนิดเดียวกันก็ตาม เช่น การเกิดลูกผสมระหว่างสิงโตภูเขากับเสือดาว แสดงว่าสิงโตภูเขามีความใกล้ชิดกับเสือสกุลแพนเทอราไม่ทางใดก็ทางหนึ่ง แต่ยังไม่สามารถสรุปว่า ใกล้ชิดสัมพันธ์กันอย่างไร นอกจากนี้ยังพบว่าเสือซึ่งอยู่ในพื้นที่ห่างไกลกันและไม่มีอาณาเขตซ้อนทับกัน มักผสมข้ามสายพันธุ์กันได้สำเร็จ ขณะที่เสือที่มาจากถิ่นอาศัยเดียวกันมักผสมข้ามสายพันธุ์ไม่สำเร็จทั้งนี้อาจเพราะเสือซึ่งอยู่ถิ่นอาศัยเดียวกันได้สร้างกลไกพิเศษป้องกันการผสมข้ามสายพันธุ์ขึ้น จึงอาจกล่าวได้ว่า ปัจจัยเรื่องถิ่นอาศัยมีอิทธิพลต่อความสามารถในการผสมข้ามสายพันธุ์มากกว่าปัจจัยเรื่องความใกล้ชิดของสายพันธุ์

การผสมข้ามสายพันธุ์เกิดขึ้นได้ยากในธรรมชาติ สิ่งมีชีวิตแต่ละชนิดจะผสมพันธุ์เฉพาะในกลุ่มของตน เพื่อสืบทอดลักษณะต่าง ๆ ต่อไปยังลูกหลาน แม้ว่าสิ่งมีชีวิตต่างชนิดนั้นจะมีความใกล้ชิดสัมพันธ์กันมาก่อน แต่การมีวิวัฒนาการก็ทำให้แต่ละชนิดมีลักษณะเฉพาะของตนจนทำให้ไม่สามารถผสมพันธุ์กับญาติของมันได้อีกต่อไป